Historia wsi Bałtów i Borysów

Miejscowość Bałtów leży pomiędzy terenami Zakładu Doświadczalnego IUNG w Osinach, terenami leśnymi Nadleśnictwa Państwowego Puławy oraz gruntami ornymi wsi Borysów nad rzeczką Rabik (Rosochacz). Borysów zaś graniczy z gruntami Jaworowa, lasami Nadleśnictwa oraz ze wspomnianym Bałtowem. Przepływa przez niego rzeka o ładnej nazwie Duży Pioter. Jak wiadomo wyznacznikiem terenów do zasiedleń były rzeki, tak też było w przypadku Bałtowa.

Osadnictwo na terenach Bałtowa i Borysowa datuje się na drugą połowę XIV wieku. Nazwa Borysów nawiązuje do imienia pierwszego z osadników - Borysa wywodzącego się z ludności ruskiej, która od 981 roku przemierzała tereny położone między Wieprzem a Bugiem.

Podobnie Bałtów pochodzi od imienia Baluty, który prawdopodobnie mógł być najeźdźcą. Bałtów do 1934 r. należał do parafii Gołąb, powstałej w 1326 r. Pierwsza zabudowa wsi zlokalizowana była nad małym potoczkiem w sąsiedztwie istniejącej dziś kapliczki (na zdjęciu).


Kapliczka w Bałtowie

Później założony został nieopodal folwark w miejscu, które dziś nosi nazwę Dworzysko. W tym czasie wieś Balutów należała do gołębskiego starostwa niegrodowego, położonego w województwie sandomierskim. I był wsią królewską. W 1779 r. wieś Bałtów pochłonął pożar. Starosta Gołębski odbudował ją z dodaniem materiałów z dóbr swych dziedzicznych i rzemieślników. W latach 1810 - 1864 wieś Bałtów podlegała gminie Gołąb.

Borysów występuje w źródłach jako wieś szlachecka należąca do parafii Konińska Wola (Końskowola). W bezpośrednim sąsiedztwie wsi istniał folwark, do 1656 r. stanowiący własność zmieniających się właścicieli dóbr żyrzyńskich, a od 1624 r. znalazł się w rękach zakonu jezuitów. Po przegranej bitwie Stefana Czarnieckiego z wojskami szwedzkimi, najeźdźcy spalili folwark.

W 1910 r. wybuchł pożar niszcząc całą wieś, po którym mieszkańcy zrezygnowali z zabudowy w dawnych siedliskach i osiedlili się przy głównym trakcie Żyrzyn-Gołąb, po obu stronach drogi.

Po pierwszej wojnie światowej uruchomiona została jednoklasowa szkoła powszechna.

Po Powstaniu Styczniowym, którego jedną z aren była Bitwa pod Żyrzynem, rozpoczęto proces uwłaszczenia włościan. Uwłaszczonym przyznano dobra będące w ich posiadaniu. Dodatkowo otrzymali serwituty, czyli prawo do zbierania opału i wypasu bydła w lasach dworskich.

Po wybuchu I Wojny Światowej w 1914 r. linia frontu objęła Bałtów i Borysów, w których stacjonowały wojska rosyjskie. Mieszkańcy zmuszeni byli szukać schronienia w lesie Jawor w ziemiankach. Do rosyjskiego wojska wcielono wielu mężczyzn, którzy zazwyczaj nie wracali do domu, a we wsiach zostały tylko zgliszcza i głód.

W latach międzywojennych 1921-1928 wsie odbudowały się, ukończono szereg inwestycji w tym odcinek bitej drogi (bruk) mającej długość 930 mb. oraz zbudowano drewnianą szkołę w Borysowie stojącą do dziś (na zdjęciu). Co ciekawe - jako pierwszą w gminie po odzyskaniu niepodległości.


Szkoła w Borysowie

Szkoła w Bałtowie powstała w wyniku heroicznej walki z urzędnikami. Mieszkańcy bez pozwolenia starosty puławskiego sami w czynie społecznym wybudowali murowaną szkołę w 1934 roku. Powstała Ochotnicza Straż Pożarna w Borysowie oraz zorganizowano pododdziały Związku Strzeleckiego, prowadzonych przez podoficerów rezerwy. Pod koniec lat trzydziestych o rozrywkę i kulturę dbały Związki Młodzieży Wiejskiej RP "Wici".


Pomnik pomordowanych w Bałtowie w 1943 roku

W okresie okupacji hitlerowskiej działały dwie organizacje podziemne: Armia Krajowa oraz Bataliony Chłopskie, które nadały wsiom kryptonimy "Bolesława", "Bola" dla Bałtowa i "Bronia", "Bronisława" dla Borysowa. Oddziały te czuwały nad porządkiem wśród zniewolonej ludności, demaskując konfidentów, niszcząc gorzelnie, kolportując prasę konspiracyjną. Ludność wiejska, pomimo trudnych czasów pomagała prześladowanym i oddziałom konspiracyjnym, narażając życie swoje i rodziny. W Bałtowie na Dworzysku, gdzie ukrywano zbiegłych z obozu w Dęblinie, co 12 lipca 1943 roku, mieszkańcy przypłacili życiem. W Borysowie pomimo tak wielkiego zagrożenia ukrywano żydowskie dzieci.

E.R.